DERMATOLOGIA KONI

Zapewne każdy właściciel konia miał do czynienia ze zmianami skórnymi u swojego lub znajomego wierzchowca. Choroby skóry są z reguły dobrze widoczne i przez to szybko zauważalne przez opiekuna zwierzęcia.  Często jako lekarze spotykamy się z pytaniami zaniepokojonych właścicieli o zauważone przez nich „grudki”, „strupki”, „łyse placki”, „białe włosy”, „zgrubienia” i inne zmiany na skórze. Wiele z nich jest na pierwszy rzut oka bardzo podobnych, lecz jakby im się bliżej przyjrzeć może okazać się, że mają różną etiologię.  Spróbujemy Państwu przybliżyć niektóre z powszechniej występujących zmian dermatologicznych u koni.

Zacznijmy od zastanowienia się jakie są najbardziej istotne informację, które należy przekazać lekarzowi weterynarii:

  • rasa konia ( niektóre choroby mają podłoże genetyczne i występują u określonej rasy)
  • wiek zwierzęcia (wyróżniamy choroby wrodzone, uwidaczniające się tuż po porodzie, np. wrodzony brak naskórka, cześć chorób dotyczy określonej grupy wiekowej, np. brodawczyca u koni młodych)
  • maść (np. czerniaki to zmiany występujące głównie u koni siwych)
  • płeć (wydaje się mieć mniejsze znaczenie (niemniej istnieją choroby przenoszone droga płciowa i dające objawy skórne, np. otręt koni)
  • kiedy pojawił się problem (w miarę trwania procesu chorobowego zmiany mogą przybierać różną formę, np. przy grzybicy początkowa łamliwość włosów może przechodzić w plackowate wyłysienia o dużej powierzchni)
  • rozprzestrzenianie się choroby w stadzie ( gdy choroba dotyczy więcej niż jednego zwierzęcia prawdopodobnie ma podłoże zakaźne)
  • występowanie świądu
  • czy i jak zmiany były leczone wcześniej
  • rozwój zmian na ciele zwierzęcia.

 

Ponieważ zmiany skórne bardzo często są do siebie podobne a ich opis przez właściciela niedokładny lekarz weterynarii każdorazowo musi wykonać pełne badanie kliniczne pacjenta. Oceniając zmiany skórne lekarz bierze pod uwagę dane z wywiadu oraz:

  • lokalizację zmian, ich symetryczność, kształt, liczbę i wielkość
  • typ okrywy włosowej i jej gęstość
  • kolor, połysk oraz łamliwość włosów
  • stan naskórka (obecność łupieżu, nadmierne rogowacenie, zgrubienie)
  •  obecność uszkodzeń skóry
  • zmiany stanu ogólnego zwierzęcia (gorączka, obniżenie apetytu)

Oprócz podstawowego badania klinicznego niejednokrotnie zachodzi potrzeba wykonania badań dodatkowych takich jak pobranie zeskrobin (ocena stanu włosa i szukanie pasożytów czy grzybów pod mikroskopem), badania mykologiczne ( hodowla grzybów trwa 3-6 tygodni, mykogram, czyli określenie wrażliwości wyhodowanych in vitro grzybów na leki to dodatkowe kilka dni), badanie mikrobiologiczne (często trudne do oceny ze względu na obecność flory saprofitycznej, badanie trwa 1-5 dni, antybiogram to dodatkowe 2 dni), biopsja zmian (pobranie wycinków w celu oceny histopatologicznej, jako potwierdzenie lub wykluczenie wcześniejszego rozpoznania), badania krwi (badanie morfologiczne, biochemiczne oraz ocena poziomu określonych pierwiastków w surowicy), badanie włosa na zawartość określonych pierwiastków.

Ze względu na etiologię wśród chorób przebiegających ze zmianami skórnymi wyróżniamy:

  1. Choroby wywołane czynnikami środowiskowymi. 

Do tej grupy zaliczamy wszelkiego rodzaju urazy (otarcia, zranienia), kontaktowe zapalenie skóry (np. w wyniku działania substancji drażniącej czy źle dopasowany czy brudny sprzęt), odmrożenia, oparzenia, czy też odleżyny. Zmiany te leczymy miejscowo, odpowiednimi środkami odkażającymi, w przypadku zmian kontaktowych należy jak najszybciej wyeliminować czynnik drażniący (np., źle dopasowane siodło). Wszystkie te zmiany goją się często z powstawaniem blizny lub porastaniem charakterystycznym białym włosiem. Ponadto w grupie tej można wymienić fotosensybilizację (czyli nadwrażliwość na promieniowanie UV, powodującą fotouczulenie słoneczne). Może ona wystąpić po spożyciu niektórych roślin, po podaniu niektórych leków, w chorobach wątroby, czy też bez określonej przyczyny (idiopatycznie). Zmiany dotyczą skóry niepigmentowanej głównie na pysku i kończynach. Występuje rumień, obrzęk, bolesność, niejednokrotnie dochodzi do tworzenia pęcherzy i zmian wysiękowych mogących prowadzić do martwicy. Leczenie polega na usunięciu substancji fotoaktywnej, leczeniu hepatopatii, unikanie ekspozycji na promieniowanie UV, ponadto stosuje się maści przeciwzapalne, maści z filtrem UV, ogólnie leki niesterydowe przeciwzapalne i antybiotykoterapię.

  1. Zaburzenia rogowacenia.

W wyniku powtarzającego się ucisku powstają wyłysienia oraz zgrubienia naskórka zwane hiperkeratozą. Z reguły po wygojeniu są one jedynie wadą kosmetyczną. Należy jak najszybciej usunąć przyczynę. Występuje też zmiana zwana parakeratozą, jest to zaburzenie rogowacenia spowodowane niedoborem cynku.

  1. Choroby zakaźne:

a) zakażenia grzybicze– wywoływane są przez grzyby z rodzaju Epidermophyton, Microsporum, Trichophyton. Początkowo występuje zwiększona łamliwość włosów, następnie tworzą się wyłysienia, może pojawiać się łupież, czy strupy.  Zmiany mogą lokalizować się na całej powierzchni ciała, niemniej najczęściej dotyczą głowy zwierzęcia i okolicy siodła, w miarę trwania procesu chorobowego mogą rozprzestrzeniać się u danego zwierzęcia, a także na inne osobniki (również zwierzęta innego gatunku, czy też ludzi). Do rozwoju choroby przyczynia się spadek odporności, uszkodzenia skóry czy długotrwała antybiotykoterapia. Zachorowania notuje się całorocznie z wyraźnym szczytem jesienią i zimą (zwierzęta więcej przebywają w stajni, co ułatwia rozprzestrzenianie się zakażenia między osobnikami). Leczenie należy rozpocząć od dezynfekcji pomieszczeń i sprzętu. Infekcję skóry leczy się miejscowo poprzez kąpiele w substancjach przeciwgrzybiczych powtarzana co kilka dni, dodatkowo można wspomagać układ odpornościowy. W przypadku niektórych grzybic dobrze sprawdza się zastosowanie szczepionki przeciwgrzybiczej (Insol 2 krotnie w odstępie 2-4 tygodni). Regres zmian obserwuje się po 2 tygodniach od rozpoczęcia terapii, niemniej leczenie często trwa ok. 6 tygodni.

b) choroby bakteryjne- zakażenia Bacillus cereus, Dermatophilus congolensis, Nocardia czy streptococcus spp. Najczęściej przebiegają z tworzeniem się rozsianych po całej powierzchni ciała krost, ropni, wypadaniem włosów czy zapaleniem mieszków włosowych. Wydostająca się z ropni wydzielina zasycha na powierzchni skóry tworząc strupy. Przyczyną infekcji są najczęściej drobne zranienia, otarcia czy ukąszenia owadów, które umożliwiają bakteriom wniknięcie do skóry. Leczenie polega na ogólnej antybiotykoterapii i leczeniu miejscowym ropni. W dobraniu odpowiedniego antybiotyku pomocne jest badanie mikrobiologiczne zeskrobin.

c) choroby wirusowe

Brodawczycazakażenie wirusowe  przebiegające z tworzeniem się niewielkich, białych lub szarożółtych licznych brodawek głównie w okolicy warg i nozdrzy. Są to łagodne rozrosty tkanki nabłonkowej. Może też występować inna forma- tworzenie się płytek usznych. Występuje głównie u koni młodych poniżej 4 roku życia. Zwierzęta nie wykazują zmian stanu ogólnego. Samoistna remisja następuje po ok 3-4 miesiącach. Po przechorowaniu konie wykazują odporność przez kilka lat.  W celu zapobiegania należy wykonywać regularna dezynfekcję pomieszczeń a zwierzęta odchowywać w grupach wiekowych.

Sarkoidy– są to guzy tkanki łącznej ze zróżnicowaną ilością komórek nabłonkowych. Przybierają różną formę od płaskich zmian do kalafiorowatych form, oraz różną wielkość począwszy od kilku milimetrów do wielkości dłoni. Mogą się tworzyć jako zmiany pojedyncze lub mnogie, w dowolnej części ciała. Niejednokrotnie wykazują one inwazyjny wzrost z tendencją do nawrotów po usunięciu. Najprawdopodobniej mają podłoże wirusowe, zakażenie przebiega bez zaburzeń stanu ogólnego. Leczenie polega na rekomendacji do radykalnego usunięcia zmian, można leczyć poprzez wymrażania (zabieg stosowany kilkukrotnie), laseroterapię, podanie szczepionki BCG bezpośrednio do zmian (kilkukrotne). 50% usuniętych zmian daje wznowy pooperacyjne.

 

 

sarkoid

sarkoid

sarkoid płaski

sarkoid płaski

 

 

d) choroby pasożytnicze

Świerzb pęcinowy (Chorioptes bovis)- zakażenia głównie w okresie zimowym, predysponowane są konie posiadające obfite szczotki pęcinowe (konie zimnokrwiste, fryzyjskie, Shire itp.). Zwierzęta wykazują silny świąd (ocieranie się o ściany, wygryzanie, tupanie kończynami), w wyniku czego powstają otarcia, wyłysienia mogą tworzyć się grudki i strupy. W wyniku uszkodzenia skóry często pojawiają się wtórne zakażenia bakteryjne.  Świerzbowca pęcinowego uważa się za jedną z przyczyn tworzenia grudy.  Leczenie poprzez zastosowanie leków przeciwpasożytniczych.

Świerzb uszny (Psoroptes) dotyczy głównie głowy, uszu, grzywy i ogona. Objawy i leczenie jak w przypadku świerzba pęcinowego.

Świerzb drążący (Sarcoptes) głównie dotyczy głowy, karku, uszu i kończyn. Objawy i leczenie jak w przypadku innych świerzbowców.

Nużyca- Demodex- jest to pasożyt znajdujący sobie niszę w mieszkach włosowych i gruczołach łojowych, występuje często wtórnie do otarć i uszkodzeń skóry. Powoduje powstawanie wyłysień, łusek i ropni, głównie zlokalizowanych na karku, wargach, grzbiecie i kończynach. Wykrywany poprzez pobranie głębokich zeskrobin. Leczenie- leki przeciwpasożytnicze.

Wszy- pasożyty zewnętrzne występujące głównie w okolicy grzbietu, ogona, głowy. Powodują silny świąd w wyniku czego zwierzę ocierając się przyczynia się do powstania otarć i wyłysień. Rozpoznanie opiera się na stwierdzeniu pasożytów bądź ich jaj podczas wyczesywania. Leczenie- leki przeciwpasożytnicze.

Owsiki– pasożyty przewodu pokarmowego, powodują świąd okolicy odbytu i przez to wycieranie ogona. Rozpoznanie- stwierdzenie jaj w kale. Leczenie- odrobaczenie.

  1. Nowotwory

a) brodawczakguz wywodzący się z tkanki łącznej, pokryty popękanym naskórkiem, przesuwalny względem skóry, różnej wielkości i o różnej lokalizacji. Na pierwszy rzut oka przypomina sarkoid. Leczenie polega na całkowitym wycięciu z marginesem.

b) włókniak– nowotwór łagodny wywodzący się z tkanki podskórnej z komórek tkanki łącznej i substancji międzykomórkowej. Guzy mają gładką powierzchnię, najczęściej lokalizują się na głowie, powiekach, napletku, okolicy fałdu kolanowego i wewnętrznej strony uda. Leczenie polega na całkowitym chirurgicznym usunięciu zmiany. Guzy te mogą dawać wznowy pooperacyjne.

c) czerniak– guz który wytwarza komórki zawierające melaninę, najczęściej w formie podskórnych guzków pokrytych ciemną skórą. Może przybierać formę łagodną lub złośliwą. Występuje głównie u koni maści siwej w wieku powyżej 5 lat. Zmiany znaleźć można głównie w okolicy krocza, odbytu, nasady ogona, a także na głowie, szczególnie w okolicy podstawy małżowiny usznej i ślinianki przyuszniczej. Ponadto może dawać przerzuty do narządów jamie miednicy. W przypadku zmian pojedynczych, niewielkich, zlokalizowanych w miejscach nie powodujących dyskomfortu zmiany te należy jedynie obserwować. Rekomendacja do usunięcia zmian w momencie ich nagłego wzrostu, naruszenia ciągłości skóry i rozwoju owrzodzeń, a także lokalizacji lub wielkości powodującej dyskomfort zwierzęcia.

 

zmiany o charakterze czerniaka zlokalizowane w okolicy odbytu

zmiany o charakterze czerniaka zlokalizowane w okolicy odbytu

 

czerniak zmiany w okolicy zaganaszowej

czerniak zmiany w okolicy zaganaszowej

5. Choroby immunologiczne

a) pokrzywka (urticaria)- tworzenie się bąbli, naskórek pozostaje niezmieniony, może wystąpić wyciek płynu surowiczego, który zasychając na powierzchni skóry tworzy strupy. Pokrzywka może się tworzyć jako reakcja na alergeny (np. niektóre leki czy alergeny pokarmowe), zwykle pojawia się nagle i znika w ciągu kilku godzin lub dni. Leczenie polega na wykluczeniu alergenów (często trudne do określenia) i podaniu glikokortykosterydów w celu ograniczenia reakcji alergicznej.

b) egzema letnia jest to nadwrażliwość na ukąszenia owadów (komarów, meszków). Charakteryzuje się silnym świądem i sezonowością występowania (ściśle powiązana z występowaniem owadów). Możliwe jest podłoże genetyczne (często obserwowana u danych rodzin koni oraz rasy fryzyjskiej czy shire). Konie dotknięte tym schorzeniem bardzo mocno wycierają grzywę, ogon zmiany mogą  obejmować również podbrzusze. Ocieranie się powoduje powstawanie otarć, nadżerek a w późniejszym czasie zliszejowaceniem. Zmiany są na tyle charakterystyczne, że rozpoznanie można postawić na podstawie objawów klinicznych i wywiadu. Potwierdzenie podłoża zmian uzyskać można poprzez wykonanie testów alergicznych. Leczenie polega na zabezpieczeniu zwierząt przed owadami (ochraniacze, derki, repelenty w okresach intensywnych lotów owadów przebywanie koni w stajni). Remisje objawów zaobserwować można po 2-4 tygodniach.

10728593_633624680105865_1468772872_n

egzema letnia- zmiany na nasadzie ogona

 

 

 

11425650_633624900105843_1901828320_n

egzema letnia- zmiany na grzywie

 

 

c) atopowe zapalenie skóry są to zmiany alergiczne powodujące silny świąd, często występują predyspozycje genetyczne, objawy obserwuje się po raz pierwszy u zwierzą między 1,5-6 rokiem życia, mogą one występować sezonowo lub całorocznie. W celu wykrycia alergenu można wykonywać testy alergiczne ( często dokładny alergen trudny do określenia). Leczenie polega na eliminacji alergenu ze środowiska, swoistej immunoterapii oraz okresowym stosowaniu glikokortykosterydów (w okresie nasilenia zmian).d) alergia pokarmowa– występuje uogólniony świąd, często jednocześnie z pokrzywką, w wyniku ocierania się i wygryzania mogą tworzyć się strupy. Można wykonywać testy alergiczne, nie zawsze jednak dają one rozpoznanie alergenu, wtedy zastosować należy dietę eliminacyjną. Leczenie polega na eliminacji alergenu ze środowiska.

e) ziarniniaki eozynofilowe– częsta choroba skóry u koni, polega na tworzeniu się guzków głównie na grzbiecie, w okolicy popręgu, czapraka i szyi. Przyczyną mogą być urazy a także nadwrażliwość na ukąszenia owadów. Zmiany z reguły są niebolesne i nie wymagają leczenia, w celu zmniejszenia zmian można je ostrzykiwać (np. triamcinolon).

6. Zaburzenia pigmentacji

a) przebarwienia- w wyniku powtarzających się urazów może dochodzić do zmiany pigmentacji skóry na ciemniejszą

b) odbarwienia–  w wyniku powtarzających się urazów może dochodzić do zmiany pigmentacji skóry na jaśniejszą

c) bielactwo– utrata pigmentu bez wyraźnej przyczyny (często w okolicy wargi, nozdrzy, wokół oczu czy na narządach płciowych), z reguły nieodwracalna. Na obszarze objętym zmianami istnieje zwiększone ryzyko urazów wywołanych przez promieniowanie UV.

Zdjecia 240913 003

bielactwo

bielactwo

bielactwo

 

 

d) siwienie– związane z wiekiem pojawianie się białych włosów.

7. Choroby endokrynologiczne

a) niedoczynność tarczycy– powstają symetryczne, obustronne wyłysienia zlokalizowane na głowie, szyi, bokach ciała, a także przerzedzenie włosów na grzywie i ogonie. Naskórek pozostaje niezmieniony, włos staje się matowy, zaburzona jest wymiana okrywy włosowej, można zaobserwować zapalenie tworzywa kopytowego. Czasem dostrzec można spadek wydolności zwierzęcia, zaburzenia płodności, miopatie, w morfologii krwi można wykazać anemię. Biopsja skóry może wykazać kolagenizację i zanik mieszków włosowych. Diagnoza stawiana jest na podstawie badań krwi, w których oznacza się stężenie hormonów tarczycy i TRH, w wynikach zaobserwować można dodatkowo wzrost trójglicerydów, LDH i VLDL.  Można wykonywać testy czynnościowe. Należy sprawdzić poziom selenu, gdyż wchodzi on w skład enzymów przekształcających FT4 w FT3, przy jego niedoborze można obserwować zahamowanie konwersji FT4 do FT3 a co za tym idzie i objawy niedoczynności tarczycy.  Leczenie opiera się na suplementacji hormonów tarczycy i jodku potasu.

b) nadczynność kory nadnerczy- choroba Cushinga – obserwuje się hirsutyzm, włosy są długie i poskręcane, mogą występować zaburzenia pigmentacji i wymiany okrywy włosowej, ponadto zwierzęta wykazują nadmierne pocenie się, tendencje do ochwatu, nieprawidłowy rozkład tkanki tłuszczowej, nadmierne pobieranie wody i wydalanie moczu. Choroba występuje głównie u kucy i starszych koni (powyżej 12roku życia). W badaniach krwi obserwuje się leukopenie z neutrofilią, wzrost poziomu glukozy, triglicerydów, i insuliny, ponadto wzrost poziomu kortyzolu. Najpowszechniejszym testem, na podstawie którego można postawić rozpoznanie jest test hamowania deksametazonem. Leczenie – dieta, pergolid.

8. Zaburzenia zawartości selenu, cynku, miedzi i manganu

Pierwiastki te odgrywają dużą rolę w stanie okrywy włosowej, zarówno niedobory jak i nadmiar tych pierwiastków zazwyczaj związane są z ich podażą w paszy. Ich zawartość można określać zarówno w surowicy, jak i we włosie czy rogu kopytowym.

IMG_20150318_165042

 

Kontakt - całodobowa pomoc

EQUIVET SZPITAL DLA KONI

Adres: Gęsice 8, 55-216 Domaniów

Telefon: +48 601 940 577 , +48 663 900 133

E-mail: biuro@szpitalkoni.pl

Godziny otwarcia: czynne całą dobę

lek. med. wet. Paweł Golonka

Telefon: +48 601 940 577

E-mail: pawel.golonka@szpitalkoni.pl